veiligheid en paraatheid bij aanbestedingen

Veiligheid en paraatheid bij aanbestedingen (Noors: sikkerhet og beredskap) houdt in dat een aanbestedende dienst eisen kan stellen die de samenleving minder kwetsbaar maken, bijvoorbeeld aan informatiebeveiliging, eigendomsstructuur en leveringszekerheid tijdens een crisis. In Noorwegen staat dit sinds 1 juli 2026 uitdrukkelijk in § 5d van de aanbestedingswet (anskaffelsesloven). De regel geeft de dienst een mogelijkheid, geen plicht.

Hoe werken veiligheid en paraatheid bij aanbestedingen?

Volgens § 5d van de Noorse aanbestedingswet mag de dienst in elke fase van de aanbesteding eisen of criteria stellen om veiligheids- en paraatheidsbelangen te beschermen. De dienst moet zulke eisen overwegen waar dat relevant is. Veiligheid en paraatheid zijn ook opgenomen in het doelartikel van de wet (§ 1). Het doel is aanbestedende diensten bewuster te maken, niet om nieuwe plichten in te voeren. De regel maakt deel uit van het nieuwe hoofdstuk van de wet over maatschappelijke overwegingen.

De dienst kan de regel op verschillende manieren toepassen:

• Geschiktheidseisen: bijvoorbeeld eisen aan de informatiebeveiliging van de leverancier.
• Eisen in het programma van eisen: bijvoorbeeld over vertrouwelijkheid, bedrijfszekerheid of de locatie waar data worden opgeslagen.
• Gunningscriteria: goede crisisparaatheid kan punten opleveren.
• Contractvoorwaarden: bijvoorbeeld de plicht om wijzigingen in de toeleveringsketen of in het eigendom te melden, noodvoorraden of leveringsgaranties tijdens een crisis.
• Inrichting van de aanbesteding: bijvoorbeeld percelen of parallelle raamovereenkomsten, zodat de dienst niet afhankelijk wordt van één leverancier.

De dienst kan ook vragen wie de eigenaren van de leverancier zijn. Uitsluiting op grond van eigendom kan voortvloeien uit de sanctieregelgeving (het Noorse besluit over beperkende maatregelen).

Er is een grens. Het EU- en EER-recht blijft gelden, dus veiligheid en paraatheid mogen niet worden gebruikt om binnenlandse leveranciers af te schermen van Europese concurrentie. De eisen moeten evenredig en niet-discriminerend zijn en de basisbeginselen in § 4 van de wet volgen. Defensie- en veiligheidsopdrachten vallen niet onder § 5d. In de EU vallen die onder Richtlijn 2009/81/EG, in Nederland omgezet in de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied (ADV). In Noorwegen gelden hiervoor de veiligheidswet (sikkerhetsloven, hoofdstuk 9) en het besluit over defensie- en veiligheidsaanbestedingen (FOSA).

Een voorbeeld: een IT-bedrijf schrijft in op het beheer van een vakapplicatie voor een Noors ziekenhuis. De aanbesteding vraagt om een overzicht van eigenaren en onderaannemers, een ISO 27001-certificaat en een beschrijving van hoe het beheer doorloopt bij een grote stroomstoring. Het bedrijf heeft dit klaarliggen en gebruikt het als concurrentievoordeel.

Waarom zijn veiligheid en paraatheid belangrijk voor leveranciers?

Reken op meer vragen over eigenaren, onderaannemers, dataopslag en leveringszekerheid, vooral in de zorg, energie, ICT en nutsvoorzieningen. Zorg dat de documentatie klaarligt voordat de aanbesteding komt: certificeringen zoals ISO 27001, een crisisplan en een overzicht van de toeleveringsketen. Dan hoeft u niet op het laatste moment te zoeken.

De regel hangt ook samen met de klimaateisen. Volgens § 5b mag de dienst afwijken van klimaateisen wanneer die ten koste gaan van wezenlijke belangen op het gebied van gezondheid, veiligheid of paraatheid. Lees meer in onze blogpost over de nieuwe Noorse aanbestedingsregels vanaf 1 juli 2026. Tools zoals Cobrief helpen u te zien welke veiligheidseisen een aanbesteding stelt, voordat u aan de inschrijving begint.

Veelgestelde vragen

Moet de dienst eisen stellen aan veiligheid en paraatheid?

Nee. § 5d is een kan-bepaling. De dienst moet zulke eisen overwegen waar dat relevant is, maar is niet verplicht ze te stellen.

Geldt de regel voor alle aanbestedingen?

De regel geldt voor aanbestedingen die onder de Noorse aanbestedingswet vallen, dus vanaf de ondergrens van NOK 500.000. Defensie- en veiligheidsopdrachten hebben eigen regels.

Kan ik worden uitgesloten omdat mijn bedrijf buitenlandse eigenaren heeft?

Niet alleen omdat de eigenaren buitenlands zijn. De eisen moeten zakelijk en evenredig zijn. Uitsluiting op grond van eigendom kan wel plaatsvinden wanneer de sanctieregelgeving dat vereist.

Kortom: veiligheid en paraatheid zijn nu een zichtbaar onderdeel van de Noorse aanbestedingswet. Voor leveranciers betekent dit dat goede documentatie over veiligheid en leveringsvermogen een groter deel van de inschrijving wordt.