ESG

ESG staat voor Environmental, Social and Governance, oftewel milieu, sociale aspecten en goed bestuur. Het is de verzamelnaam die de markt en de financiële sector gebruiken voor de manier waarop een bedrijf met duurzaamheid omgaat. Het aanbestedingsrecht gebruikt het woord nauwelijks. In Nederland spreekt men van maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI), en in Noorwegen heet hetzelfde maatschappelijke overwegingen. Voor een leverancier betekent ESG in de praktijk drie dingen: eisen in aanbestedingen, zorgvuldigheidsverplichtingen zoals die in de transparantiewet en, voor de grootste bedrijven, duurzaamheidsrapportage.

Hoe werkt ESG bij aanbestedingen?

De basis is Richtlijn 2014/24/EU. Artikel 18, lid 2, verplicht opdrachtnemers om het geldende milieu-, sociaal en arbeidsrecht na te leven. Artikel 67 staat milieu- en sociale gunningscriteria toe die verband houden met het voorwerp van de opdracht, en artikel 70 maakt bijzondere uitvoeringsvoorwaarden over milieu en sociale aspecten mogelijk. In Nederland is dit omgezet in de Aanbestedingswet 2012, en eisen moeten daarbij proportioneel zijn. Steeds meer aanbestedende diensten vragen om een gedocumenteerde zorgvuldigheidsbeoordeling van de toeleveringsketen.

Noorwegen is verder gegaan en heeft veel verplicht gemaakt. Sinds 1 juli 2026 gelden de §§ 5a–5p van de Noorse aanbestedingswet:

• Milieu (E): klimaat en milieu moeten minstens 30 procent wegen wanneer de gunningscriteria worden gewogen, of tot de drie hoogst geprioriteerde criteria behoren (§ 5b).
• Sociaal (S): loon- en arbeidsvoorwaarden, leerlingen en een grens aan het aantal schakels onderaannemers (§§ 5e–5k), het zogenoemde Norgesmodellen, vergelijkbaar met de Nederlandse aanpak tegen arbeidsuitbuiting, plus mensenrechten (§ 5m).
• Bestuur (G): een belastingverklaring (§ 5l) en andere integriteitseisen. Het contract moet passende sancties bevatten bij schending van voorwaarden op grond van §§ 5b tot en met 5m (§ 5p).

Het Noorse inkoopagentschap DFØ publiceert een hoog-risicolijst van producten met een hoog risico op mensenrechtenschendingen.

Buiten de aanbesteding zelf geldt het ondernemingsrecht. De Europese CSRD verplicht tot rapportage volgens de Europese standaarden ESRS, gefaseerd vanaf boekjaar 2024 voor de grootste ondernemingen. Het vereenvoudigingspakket Omnibus I, aangenomen in 2026, beperkt de CSRD tot ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en meer dan 450 miljoen euro omzet. De richtlijn over passende zorgvuldigheid (CSDDD) geldt nu alleen nog voor ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en meer dan 1,5 miljard euro omzet, vanaf juli 2029. In Noorwegen verplicht de Noorse transparantiewet (åpenhetsloven) grotere ondernemingen al tot zorgvuldigheidsonderzoek en een jaarlijkse verklaring vóór 30 juni.

Een voorbeeld: een textielleverancier schrijft in op werkkleding voor een Noors ziekenhuis. Textiel staat op de hoog-risicolijst, dus de leverancier moet het zorgvuldigheidsonderzoek voor zijn fabrieken documenteren. Het contract bevat voorwaarden over ethische handel, met een auditrecht en sancties bij schending. Daarnaast zijn klimaat- en milieuoverwegingen een gunningscriterium met een weging van 30 procent.

Waarom is ESG belangrijk voor leveranciers?

Ook als uw bedrijf te klein is voor de CSRD of de CSDDD, bereikt ESG u via uw klanten. Grote bedrijven en aanbestedende diensten moeten hun toeleveringsketens in kaart brengen, en dan komen de vragen bij u terecht. Liggen milieugegevens, arbeidsvoorwaarden en zorgvuldigheidsonderzoek klaar, dan kunt u hetzelfde materiaal in veel inschrijvingen hergebruiken. Ontbreekt het, dan riskeert u een lagere score bij de beoordeling of sancties nadat het contract is getekend. Tools zoals Cobrief helpen u te zien welke milieu- en sociale eisen een aanbesteding stelt, voordat u tijd in de inschrijving steekt.

Veelgestelde vragen

Mag de aanbestedende dienst een ESG-rapport als geschiktheidseis vragen?

Geschiktheidseisen moeten verband houden met de opdracht en proportioneel zijn. Een algemeen ESG-rapport of een ESG-rating voor het hele bedrijf is daarom lastig te rechtvaardigen. Concreet bewijs, zoals een milieumanagementsysteem of zorgvuldigheidsonderzoek dat relevant is voor de opdracht, is iets anders.

Gelden de zorgvuldigheidswetten voor kleine bedrijven?

Niet rechtstreeks. De CSDDD en de Noorse transparantiewet richten zich op grotere ondernemingen. Maar uw klanten moeten hun leveranciers beoordelen, dus u krijgt dezelfde vragen vaak via contracten en eigen verklaringen.

Is ESG hetzelfde als maatschappelijk verantwoord inkopen?

Bijna. ESG is het begrip van de markt en gaat over het hele bedrijf. MVI, en in Noorwegen maatschappelijke overwegingen, gaat over wat de aanbestedende dienst in een concrete opdracht mag en moet eisen.

Kortom: ESG is duurzaamheid in financiële taal, terwijl het aanbestedingsrecht spreekt over milieu- en sociale aspecten. In een aanbesteding komt u ESG tegen als concrete eisen en contractvoorwaarden, en in Noorwegen als de §§ 5a–5p van de aanbestedingswet.