Wat is de
transparantiewet
Ook bekend als: Wet zorgplicht kinderarbeid, CSDD-richtlijn
De transparantiewet verwijst naar wetgeving die grotere ondernemingen verplicht om zorgvuldigheidsonderzoek (due diligence) uit te voeren naar negatieve gevolgen voor mensenrechten en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, binnen de eigen bedrijfsvoering en in de gehele toeleveringsketen. In Nederland vormde de Wet zorgplicht kinderarbeid (2019) een eerste stap; op Europees niveau wordt dit kader aanzienlijk uitgebreid door de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CS3D, Richtlijn 2024/1760).
Hoe werkt de transparantiewetgeving?
De wetgeving is gebaseerd op de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en de VN-principes voor bedrijfsleven en mensenrechten. De belangrijkste verplichtingen zijn:
- Zorgvuldigheidsonderzoek: Ondernemingen moeten feitelijke en potentiële negatieve gevolgen voor mensenrechten en arbeidsomstandigheden identificeren en maatregelen nemen om deze te voorkomen, te beperken of te beëindigen. De verplichting strekt zich uit over de gehele waardeketen, niet alleen directe toeleveranciers.
- Rapportageplicht: Ondernemingen moeten jaarlijks openbaar verslag doen van hun bevindingen en genomen maatregelen.
- Recht op informatie: Belanghebbenden kunnen ondernemingen verzoeken om informatie over hun aanpak van negatieve gevolgen.
De CS3D-richtlijn, die vanaf 2027 gefaseerd in werking treedt, zal vergelijkbare verplichtingen opleggen aan grote ondernemingen in de gehele EU/EER. Lidstaten, waaronder Nederland, implementeren deze richtlijn in nationale wetgeving.
Betekenis voor overheidsopdrachten
De Aanbestedingswet 2012 en de Europese aanbestedingsrichtlijnen bieden aanbestedende diensten de mogelijkheid om mensenrechten en duurzaamheid als voorwaarden op te nemen in aanbestedingsprocedures. De transparantiewetgeving versterkt dit door een concrete standaard te bieden waarnaar aanbestedende diensten kunnen verwijzen bij het beoordelen van leveranciers. Niet-naleving kan grond zijn voor uitsluiting, en bij ernstige schendingen zoals dwangarbeid of kinderarbeid is uitsluiting verplicht.
Ook ondernemingen die niet rechtstreeks onder de wetgeving vallen, kunnen worden geraakt. Wie levert aan de overheid, kan te maken krijgen met vergelijkbare eisen via contractvoorwaarden. Hulpmiddelen zoals Cobrief kunnen leveranciers helpen om aanbestedingen te volgen waar eisen aan maatschappelijk verantwoord inkopen en zorgvuldigheidsonderzoek centraal staan.
De transparantiewetgeving legt een directe verbinding tussen maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen en overheidsopdrachten. Voor leveranciers die meedingen naar publieke contracten, is zorgvuldigheidsonderzoek steeds meer zowel een wettelijke verplichting als een concurrentievoordeel.