zorgvuldigheidsbeoordeling

Een zorgvuldigheidsbeoordeling is een systematisch proces waarbij ondernemingen risico's op negatieve gevolgen voor mensenrechten en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden identificeren, voorkomen en aanpakken. De methodiek is gebaseerd op de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en is een centraal instrument geworden in overheidsopdrachten, met name sinds de EU de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) in 2024 heeft aangenomen.

Hoe werkt een zorgvuldigheidsbeoordeling?

Het OESO-model beschrijft zes stappen die een doorlopende cyclus vormen:

1. Verantwoord ondernemen verankeren in het beleid en de managementsystemen van de onderneming
2. Identificeren en beoordelen van feitelijke en potentiële negatieve effecten in de eigen bedrijfsvoering, de toeleveringsketen en bij zakenrelaties
3. Stoppen, voorkomen of beperken van negatieve effecten
4. Monitoren van de uitvoering en resultaten van maatregelen
5. Communiceren over hoe effecten worden aangepakt
6. Zorgen voor herstel en klachtenmechanismen waar vereist

De beoordeling moet risicogebaseerd en proportioneel zijn: de ernstigste risico's worden eerst geprioriteerd en de inspanning wordt afgestemd op de omvang en context van de onderneming.

Zorgvuldigheidsbeoordelingen en overheidsopdrachten

De CSDDD (Richtlijn 2024/1760) legt een formele verbinding tussen zorgvuldigheidsverplichtingen en overheidsopdrachten. Op grond van artikel 31 kunnen aanbestedende diensten naleving van zorgvuldigheidseisen meewegen als gunningscriteria of als voorwaarden voor contractuitvoering. Niet-naleving kan leiden tot uitsluiting van aanbestedingsprocedures, met boetes tot 5 % van de wereldwijde omzet van de onderneming.

In Nederland verplicht de Wet internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (Wet IMVO, in voorbereiding als implementatie van de CSDDD) ondernemingen om zorgvuldigheidsbeoordelingen uit te voeren. Daarnaast stelt de Aanbestedingswet 2012 eisen aan maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI). PIANOo biedt richtlijnen voor het opnemen van IMVO-criteria in aanbestedingen. Tools zoals Cobrief kunnen inschrijvers helpen om aanbestedingen te identificeren waar dergelijke eisen worden gesteld.

Zorgvuldigheidsbeoordelingen zijn steeds meer een voorwaarde voor verantwoorde overheidsopdrachten in de EU. Met de CSDDD als gemeenschappelijk kader en nationale wetgeving die gedetailleerde verplichtingen stelt, wordt van ondernemingen verwacht dat zij robuuste systemen onderhouden voor het identificeren en aanpakken van negatieve effecten op sociale en milieu-omstandigheden in hun waardeketens.