CO₂-footprint

Een CO₂-footprint is een systematisch overzicht van de broeikasgasemissies van een bedrijf, een project of een product, uitgedrukt in CO₂-equivalenten (CO₂e). Bij overheidsopdrachten laat hij zien hoe groot de klimaatimpact is van wat de aanbestedende dienst inkoopt, vaak met cijfers uit EPD's van de gebruikte materialen. Het is een van de meest concrete instrumenten om klimaat- en milieuoverwegingen en groene inkoop in de praktijk te brengen.

Hoe werkt een CO₂-footprint?

De meeste bedrijven rekenen volgens het Greenhouse Gas Protocol of ISO 14064-1. De emissies worden in drie groepen verdeeld:

• Scope 1: Directe emissies uit de eigen bedrijfsvoering, bijvoorbeeld diesel in eigen materieel en voertuigen.
• Scope 2: Emissies van ingekochte energie, zoals elektriciteit en warmte.
• Scope 3: Alle overige indirecte emissies in de keten, onder meer van ingekochte goederen en diensten, transport en afval.

In Nederland speelt de CO₂-Prestatieladder van de Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden en Ondernemen (SKAO) een grote rol. Een gecertificeerde inschrijver op een hogere trede kan een gunningsvoordeel krijgen in de vorm van een fictieve korting op de inschrijfprijs. De ladder is volgens SKAO al in meer dan 5.000 aanbestedingen ingezet. Voor gebouwen geldt daarnaast de milieuprestatie-eis (MPG), berekend met gegevens uit de Nationale Milieudatabase. Voor afzonderlijke producten levert de EPD volgens EN 15804 de cijfers.

Op grond van Richtlijn 2014/24/EU en de Aanbestedingswet 2012 kan een aanbestedende dienst de CO₂-footprint op drie manieren inzetten:

1. Als gunningscriterium: De dienst beoordeelt de klimaatimpact van de opdracht, onderbouwd met EPD's of een projectspecifieke berekening. De basis is een levenscyclusanalyse, en de kosten van broeikasgasemissies kunnen meetellen in de levenscycluskosten.
2. Als uitvoeringsvoorwaarde: Je levert een CO₂-footprint voor de opdracht en rapporteert tijdens de looptijd over reducties.
3. In beperkte mate als geschiktheidseis: De dienst kan een milieumanagementsysteem vragen, zoals ISO 14001 of EMAS.

Een belangrijke nuance: een algemene CO₂-footprint van je hele bedrijf kan in de regel niet als gunningscriterium dienen. Het criterium moet verband houden met het voorwerp van de opdracht, zoals artikel 67, lid 3, van de aanbestedingsrichtlijn vereist. Daarom schrijft SKAO precies voor hoe de CO₂-Prestatieladder in een aanbesteding moet worden toegepast. Het gaat om de emissies van de opdracht, niet om hoe groen je bedrijf in totaal is.

Schrijf je in op opdrachten in Noorwegen, dan gelden strengere regels. Daar moeten klimaat en milieu sinds 2024 voor minstens 30 procent meewegen in publicatieplichtige aanbestedingen, en sinds 1 juli 2026 staat die regel in § 5b van de Noorse aanbestedingswet als onderdeel van de maatschappelijke overwegingen. Noorwegen eist bovendien een broeikasgasberekening voor nieuwe appartementengebouwen en utiliteitsgebouwen volgens TEK17 § 17-1 en de norm NS 3720.

Een voorbeeld: een gemeente bouwt een nieuwe basisschool en laat "broeikasgasemissies van materialen en bouwplaats" voor 30 procent meewegen. De aannemer levert een projectspecifieke berekening voor de modules A1–A5, van grondstoffen en productie via transport tot de bouw zelf. CO₂-arm beton en staal met EPD drukken de cijfers, en elektrisch materieel op een emissieloze bouwplaats verlaagt de uitstoot in A5. In het contract verplicht de aannemer zich om de cijfers aan te tonen, met een boete als het eindrapport uitblijft.

Waarom is een CO₂-footprint belangrijk voor jou als leverancier?

Als klimaat zwaar weegt, kunnen jouw emissiecijfers de aanbesteding beslissen. Ken je je eigen uitstoot en krijg je snel EPD's van je onderaannemers, dan ben je minder tijd kwijt aan de inschrijving en scoor je beter.

Een CO₂-footprint van je hele bedrijf is nuttig, ook als die zelden direct wordt beoordeeld. Hij laat zien waar je uitstoot zit, vormt de basis voor duurzaamheidsrapportage (ESG) en wijst op maatregelen die bij de volgende inschrijving lagere cijfers opleveren. Tools zoals Cobrief helpen je te zien welke klimaateisen en -criteria een aanbesteding stelt voordat je begint te schrijven.

Veelgestelde vragen

Hebben we een CO₂-footprint nodig om in te schrijven?

Niet als algemene eis. Maar veel aanbestedingen vragen om een berekening voor de opdracht zelf of beoordelen de klimaatimpact als gunningscriterium. Zonder cijfers sta je zwakker.

Hoe onderbouwen we scope 3?

Begin bij de grootste inkopen. Gebruik EPD's en emissiegegevens van je leveranciers waar die beschikbaar zijn, en standaardemissiefactoren voor de rest. Wees open over welke cijfers gemeten en welke geschat zijn.

Wat is het verschil tussen een CO₂-footprint en een EPD?

Een CO₂-footprint telt de emissies van een bedrijf of project op. Een EPD beschrijft één product. EPD's zijn vaak de bouwstenen van de footprint.

Kortom: een CO₂-footprint laat zien hoeveel broeikasgas iets uitstoot. Bij overheidsopdrachten tellen de cijfers van de opdracht zelf, en die kunnen bepalen wie wint.