arbeidsmarktcriminaliteit

Arbeidsmarktcriminaliteit is een verzamelbegrip voor overtredingen van wet- en regelgeving op het gebied van arbeidsomstandigheden, lonen, belastingen en sociale zekerheid. Deze criminaliteit is vaak georganiseerd, buit werknemers uit en verstoort eerlijke concurrentie. Bij overheidsopdrachten is arbeidsmarktcriminaliteit een serieus probleem, omdat de overheid jaarlijks voor miljarden euro's aan goederen en diensten inkoopt, een markt die malafide partijen aantrekt.

Hoe werkt arbeidsmarktcriminaliteit?

Kenmerkend voor arbeidsmarktcriminaliteit is dat meerdere overtredingen tegelijkertijd plaatsvinden. Een bedrijf dat werknemers onderbetaalt, ontduikt vaak ook belastingen, voert een gebrekkige administratie en maakt gebruik van illegale arbeidskrachten. De meest voorkomende vormen zijn uitbuiting van buitenlandse werknemers en belastingontduiking. Andere veelvoorkomende vormen zijn loondiefstal, sociale zekerheidsfraude, gebruik van valse documenten en overtredingen van de Arbeidstijdenwet en Arbeidsomstandighedenwet.

De sectoren met het hoogste risico zijn de bouw, schoonmaak, horeca, transport en autobranche. Criminele partijen verplaatsen hun activiteiten regelmatig tussen sectoren om controles te ontlopen.

Bestrijding via overheidsopdrachten

Aanbestedende diensten beschikken over meerdere instrumenten om arbeidsmarktcriminaliteit via het aanbestedingsrecht tegen te gaan:

• Uitsluitingsgronden: Op grond van artikel 57 van EU-Richtlijn 2014/24/EU en artikel 2.86 van de Aanbestedingswet 2012 moeten ondernemers die zijn veroordeeld voor ernstige strafbare feiten worden uitgesloten. Arbeidsrechtelijke overtredingen kunnen ook facultatieve uitsluitingsgronden vormen
• Arbeidsvoorwaarden in contracten: Eisen aan lonen, beperking van het aantal schakels in de keten van onderaannemers, en verplichte sociale bescherming
• Gedragsverklaring Aanbesteden: Bewijs dat een leverancier aan zijn fiscale verplichtingen heeft voldaan
• Leerling-werkplekken: Eisen aan het bieden van leer-werkplekken ter bevordering van een serieuze beroepspraktijk

In Nederland werken de Inspectie SZW, de Belastingdienst, de politie en het Openbaar Ministerie samen om arbeidsmarktcriminaliteit aan te pakken. PIANOo, het Expertisecentrum Aanbesteden, biedt aanbestedende diensten handreikingen voor het stellen van sociale voorwaarden. Tools zoals Cobrief kunnen leveranciers helpen om het overzicht te bewaren over integriteitseisen en contractvoorwaarden in verschillende aanbestedingsprocedures.

Arbeidsmarktcriminaliteit schaadt werknemers en ondermijnt eerlijke concurrentie. Voor bonafide leveranciers betekent de bestrijding ervan een gelijk speelveld, waarin opdrachten worden gegund op basis van kwaliteit en niet door te bezuinigen op werknemersrechten.