zorgplicht

De zorgplicht is de wettelijke verplichting voor opdrachtgevers en hoofdaannemers om erop toe te zien dat onderaannemers voldoen aan de geldende minimumloon- en arbeidsvoorwaarden. In Nederland is deze verplichting verankerd in de Wet aanpak schijnconstructies (WAS) en de Wet ketenaansprakelijkheid. Op EU-niveau legt artikel 71 van Richtlijn 2014/24/EU verwante verplichtingen op om naleving van sociaal en arbeidsrecht door onderaannemers te waarborgen.

Hoe werkt de zorgplicht?

Opdrachtgevers moeten systemen en procedures invoeren om te controleren of de geldende arbeidsvoorwaarden worden nageleefd, in de praktijk door contractuele clausules op te nemen over minimumlonen en door middel van steekproeven en het opvragen van documentatie.

Wie de zorgplicht draagt, hangt af van de contractuele keten. De hoofdaannemer moet toezicht houden op alle niveaus van onderaanneming bij werk dat onder algemeen verbindend verklaarde cao's valt. Wanneer geen onderaannemers worden ingezet, rust de zorgplicht bij de opdrachtgever zelf ten aanzien van de leverancier.

De zorgplicht moet worden onderscheiden van de specifieke contractuele verplichtingen die gelden bij overheidsopdrachten boven de drempelwaarde. De zorgplicht geldt ongeacht de contractwaarde, mits het werk wordt uitgevoerd in een sector met algemeen verbindend verklaarde cao's.

Hoe voldoe je aan de zorgplicht?

De Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) beveelt de volgende maatregelen aan:

• Stel procedures op met een duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling
• Contractuele clausules die vereisen dat werknemers ten minste de wettelijk vastgestelde lonen en arbeidsvoorwaarden ontvangen
• Risicobeoordeling per contract om de kans op overtredingen in te schatten
• Steekproeven om te controleren of de leverancier daadwerkelijk aan de eisen voldoet

De zorgplicht is met name van belang in sectoren als bouw, schoonmaak, horeca en scheepsbouw, gebieden waar het risico op uitbuiting en onderbetaling het grootst is. Bij niet-naleving kan de Inspectie SZW een last onder dwangsom opleggen of het werk stilleggen. Tools zoals Cobrief helpen leveranciers om bij te houden welke eisen aan loon- en arbeidsvoorwaarden gelden bij verschillende aanbestedingen.

De zorgplicht is een centraal instrument om eerlijke arbeidsomstandigheden in kwetsbare sectoren te waarborgen. Samen met sociale voorwaarden en Europese regelgeving rond ketenverantwoordelijkheid vormt zij een belangrijk onderdeel van de bestrijding van arbeidsuitbuiting en oneerlijke concurrentie.